Η Τσάδα είναι ορεινό χωριό της Επαρχίας Πάφου, στην γεωγραφική περιφέρεια των αμπελοχωριών Λεμεσού-Πάφου.

Η κοινότητα είναι κτισμένη, σε μέσο υψόμετρο 600 μέτρων και δέχεται μια μέση ετήσια βροχόπτωση, γύρω στα 610 χιλιοστόμετρα. Η αμπελοκαλλιέργεια, υπήρξε από τα παλιά χρόνια, η κύρια απασχόληση και η βασική πηγή εισοδήματος, για τους περισσότερους κατοίκους της κοινότητας. Εκτός από τα αμπέλια, στην περιοχή καλλιεργούνται τα σιτηρά, τα νομευτικά φυτά, οι χαρουπιές, οι ελιές, οι καρυδιές, οι αμυγδαλιές, λίγα φρουτόδεντρα, (μηλιές, αχλαδιές και πορτοκαλιές) και ελάχιστα λαχανικά και όσπρια.

Η κοινότητα βρίσκεται, σε μια απόσταση περίπου 10km από την πόλη της Πάφου. Λόγω του υψομέτρου της, η Τσάδα διακατέχεται από ένα σχετικά ήπιο κλίμα. Αρκετά ψυχρή το Χειμώνα και δροσερή το καλοκαίρι. Η Κοινότητα, αποτελείται από περίπου 1000 κατοίκους, ντόπιους και αλλοδαπούς.

Από συγκοινωνιακής απόψεως, η Τσάδα, συνδέεται στα βορειοανατολικά, με τα χωριά Καλλέπεια, (3,5 χλμ) Λετύμπου, (6 χλμ) και Πολέμι (8 χλμ.) Συνδέεται επίσης στα δυτικά, με τον κύριο δρόμο Πάφου-Πόλης από τον οποίο, απέχει μόλις 1 χιλιόμετρο. Στα νότια συνδέεται, με το χωριό Άρμου (6 χλμ). Στα νοτιοδυτικά συνδέεται με την Τάλα και το μοναστήρι του Αγίου Νεοφύτου.

Το χωριό γνώρισε, συνεχή πληθυσμιακή αύξηση, από το 1881 μέχρι το 1946. Το 1881 οι κάτοικοί του ήσαν 383, που αυξήθηκαν στους 438 το 1891, στους 536 το 1901, στους 650 το 1911, στους 712 το 1921, στους 742 το 1931 και στους 953 το 1946. Το 1960, οι κάτοικοι μειώθηκαν στους 907, αυξήθηκαν στους 909 το 1973, αλλά μειώθηκαν στους 878 το 1976 και στους 815 το 1982. Στην απογραφή του 2001, οι κάτοικοι της κοινότητας ανέρχονταν στους 680.

Το χωριό δεν αναφέρεται σε μεσαιωνικές πηγές, τουλάχιστον με τη σημερινή του ονομασία, άρα συμπεραίνουμε ότι πρόκειται για μια νέα κοινότητα. Κάπου στην περιοχή του, παλιοί χάρτες σημειώνουν οικισμό, με την ονομασία Coria (Κουρία), που υπήρχε κατά τα Μεσαιωνικά χρόνια. Ίχνη παλιού μικρού οικισμού, βρίσκονται σε τοποθεσία, μεταξύ της Τσάδας και του μοναστηριού του Αγίου Νεοφύτου, δεν είναι όμως γνωστό σε ποιο οικισμό ανήκαν.

Για την ονομασία του χωριού, δεν υπάρχει έγκυρη πληροφόρηση. Διάφορες είναι οι εκδοχές που λέγονται από τους κατοίκους. Ωστόσο, η επικρατέστερη και αυτή που λέγεται από τις πιο παλιές γενιές, είναι ότι κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας το χωριό που βρισκόταν τότε χτισμένο, στις πιο χαμηλές περιοχές (περιοχή Κουρκάς), δεχόταν αρκετές παρενοχλήσεις από τους Τούρκους. Για το λόγο αυτό, οι κάτοικοι αποφάσισαν να μετακινήσουν το χωριό «Τσά – δα» όπως έλεγαν τότε, δηλαδή λίγο πιο πέρα, έτσι και έμεινε η σημερινή ονομασία του χωριού, Τσάδα.

Κατά άλλους, η ονομασία του χωριού θεωρείται ότι είναι φυτώνυμη, από το φυτό αβρόσσ’ιλλα (είδος ασφόδελου) που έχει ψηλό και λεπτό ανθοφόρο καυλό, που λέγεται βίτσα (=λεπτό κι ευλύγιστο ραβδί), απ’ όπου τελικά η ονομασία του χωριού Βιτσάδα, όπως, κατ’ αποκοπή, και του χωριού Τσάδα. Ωστόσο η ερμηνεία αυτή φαίνεται να είναι αρκετά παρατραβηγμένη.

Ίσως όμως, να προήλθε από το όνομα κάποιου πρώτου οικιστή, ίσως ακόμη η ονομασία να είναι αλλοιωμένη, χωρίς να γνωρίζουμε την αρχική.
Κορφή στα δυτικά του χωριού, ονομάζεται Τσιάρτα, και ίσως ετυμολογικά να συνδέεται με την ονομασία του χωριού.

Από τη Τσάδα, καταγόταν ο ήρωας του ένοπλου απελευθερωτικού αγώνα του 1955-59 Ευαγόρας Παλληκαρίδης.

Εκκλησίες / Ξωκλήσια

Στην Κοινότητα Τσάδας υπάρχουν, η Εκκλησία της Παναγίας Χρυσελεούσας, το μοναστήρι του Σταυρού της Μίθθας και τα ξωκλήσια της Αγίας Μαρίνας, των Αγίων Κων/νου και Ελένης, καθώς επίσης και το Αγίασμα της Αγίας Ελένης. Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τις εκκλησίες, το μοναστήρι και τα εξωκλήσια μας, μπορείτε να βρείτε στην σελίδα «Εκκλησίες – Εξωκλήσια»

Αξιοθέατα

Εκτός από την ωραία και άπλετη θέα, που προσφέρει η Τσάδα, λόγω της θέσης που είναι κτισμένη, έχει επίσης κάποια κτίσματα τα οποία, κρίνονται αξία επίσκεψης.

Το μοναστήρι του Σταυρού της Μίθθας, με την αξιόλογη ιστορία του. Ο μοναδικός μοναχός που βρίσκεται εκεί, ο Πάτερ Βαρνάβας, με ευχαρίστηση θα έλεγε την ιστορία του μοναστηριού στον κάθε επισκέπτη.

Οι παλιές, παραδοσιακές πετρόχτιστες βρύσες του χωριού, Γερόλακκος, Ροδκιός και Πυάθκια, που και αυτές με τη σειρά τους, κρύβουν μια ιστορία από παλιότερες γενεές.

Η κεντρική εκκλησία του χωριού, Παναγία Χρυσελεούσα, με την θαυματουργή εικόνα.

Το μουσείο – πατρική οικεία του αείμνηστου ήρωα μας Ευαγόρα Παλληκαρίδη, στο οποίο υπάρχει ξεναγός για να απαντήσει σε ερωτήματα επισκεπτών.

Το τοπικό πετρόχτιστο οινοποιείο, που σε καλεί να δοκιμάσεις το μυρωδάτο χωριάτικο κρασί, αλλά και τα στενά σοκάκια του χωριού, που οδηγούν σε άλλες ρομαντικές εποχές και σε τοπία που ηρεμούν το μάτι, συμπληρώνουν την γραφική εικόνα του χωριού.