Το μοναστήρι του Τιμίου Σταυρού της Μίνθας, βρίσκεται 3 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά της Τσάδας.

Η παλαιότερη αναφορά που έχουμε είναι, ότι το μοναστήρι κτίστηκε το 1520 περίπου, όταν μετά από ένα όραμα που είχε κάποιος, βρέθηκε στην περιοχή ένας μεγάλος Σταυρός, ανάμεσα σε ένα θάμνο με ένα κερί δίπλα του αναμμένο. Λέγεται ότι το μοναστήρι ιδρύθηκε, λόγω της εύρεσης αυτού του Σταυρού. Στοιχεία που βρέθηκαν στο μοναστήρι μαρτυρούν ότι η εκκλησία κατεδαφίστηκε και το 1745, κτίστηκε ξανά από τον τότε Μητροπολίτη Πάφου Ιωακείμ. Ο Σταυρός αυτός τοποθετήθηκε πάνω από το εικονοστάσι. Σήμερα βρίσκεται συντηρημένος στο μουσείο της Μητρόπολης Πάφου και στην θέση του υπάρχει πιστό αντίγραφο.

Όταν η Κύπρος κατακτήθηκε από τους Φράγκους, Φράγκοι μοναχοί εγκαταστάθηκαν στο μοναστήρι του Τιμίου Σταυρού, διώχνοντας τους Έλληνες μοναχούς. Οι έλληνες μοναχοί φεύγοντας πήραν μαζί τους ένα άλλο Μεγάλο Σταυρό, που είχαν στο εικονοστάσιο της εκκλησίας του μοναστηριού και τον έκρυψαν μέσα σε δένδρα γλυφονιάς (Μέντας), για να τον μεταφέρουν μαζί τους αργότερα, στον νέο τόπου που θα πήγαιναν.

Οι Φράγκοι μοναχοί τυχαία βρήκαν τον Σταυρό μέσα στα δένδρα και τον μετέφεραν πίσω στο μοναστήρι και τον τοποθέτησαν συμπτωματικά στην ίδια θέση που βρισκόταν προηγουμένως. Στα γαλλικά η Μέντα ονομάζεται μίνθα και έτσι οι Φράγκοι μοναχοί ονόμασαν το μοναστήρι Σταυρό της Μίνθας. Στις αρχές του 20ου αιώνα ο μοναχός που έμενε στο μοναστήρι αντελήφθηκε μια μεγάλη φωτιά γύρω από το μοναστήρι. Προσπάθησε να την σβήσει αλλά δεν τα κατάφερε. Τότε πήρε τον Σταυρό και τον έριξε μέσα στην φωτιά. Ο Σταυρός πήρε φωτιά στο κάθετο μέρος του και η υπόλοιπη πυρκαγιά έσβησε. Ο Σταυρός αυτός υπάρχει μέχρι σήμερα στην εκκλησία του μοναστηριού.

Πριν ήταν μοναστήρι ολοκληρωμένο, αλλά εγκαταλείφθηκε και ερημώθηκε λόγω της μεγάλης φτώχειας του πληθυσμού και της αμέλειας, του τότε επισκόπου. Η Μητρόπολη Πάφου, σε συνεργασία με το τμήμα αρχαιοτήτων έχει επιδιορθώσει την εκκλησία, καθώς και τα εναπομείναντα κελιά.

Το μοναστήρι βρίσκεται σε ήσυχο μέρος μέσα στα γήπεδα του γκολφ που υπάρχουν στην περιοχή. Μέσα στον περίβολο του υπάρχουν κυπαρίσσια, λεμονιές, ροδιές και ένα παλιό πηγάδι, το οποίο σήμερα δεν λειτουργεί.
Η εκκλησία του μοναστηριού είναι μονόκλιτη, καμαροσκέπαστη, πολύ μικρή, χωρίς διακόσμηση, αλλά καλής αρχιτεκτονικής. Έχει τρεις θύρες, ένα τρούλο και ένα μικρό καμπαναριό.

Εσωτερικά το εικονοστάσι είναι ξυλόγλυπτο και επιχρυσωμένο από το 1836. Οι εικόνες που βρίσκονται πάνω στο εικονοστάσι, χρονολογούνται από το 1770. Πιο πάνω από τις μεγάλες εικόνες του εικονοστασίου, υπάρχει μια στενότερη ζώνη, σε δύο σειρές. Στην πρώτη σειρά υπάρχουν δεκατρείς εικόνες και στην πιο πάνω έντεκα.

Εξωτερικά είναι πετρόκτιστη και ο αυλόγυρος πλακόστρωτος. Στο περίβολο βρίσκονται και τα παλιά κελιά του μοναστηριού, τα οποία συντηρήθηκαν υπό την επίβλεψη του τμήματος αρχαιοτήτων.

Η εκκλησία λειτουργείται κανονικά. Η κοινότητα Τσάδας γιορτάζει την γιορτή του Τιμίου Σταυρού Μίνθας, την Τρίτη Κυριακή των νηστειών, δηλαδή της Σταυροπροσκυνήσεως και στις 14 του Σεπτέμβρη του Τιμίου Σταυρού.

Το δέος και η ηρεμία που προσφέρει ο χώρος, παραμένουν ανέγγιχτα μέχρι σήμερα. Στο μοναστήρι υπάρχει σήμερα μόνο ένας μοναχός, ο πάτερ Βαρνάβας, ο οποίος μπορεί να σας ξεναγήσει στο μοναστήρι.

ΠΑΝΑΓΙΑ ΧΡΥΣΕΛΕΟΥΣΑ

Ένα σπουδαίο οικοδόμημα βρίσκεται κτισμένο, στο κέντρο του χωριού. Είναι η κεντρική εκκλησία της κοινότητας και είναι αφιερωμένη στη Παναγία την Χρυσελεούσα.

Η εκκλησία κτίστηκε στις αρχές του 20ου αιώνα (1910). Στο μεγάλο σεισμό που έγινε το 1953 στην Πάφο, η εκκλησία υπέστη μεγάλες και σοβαρές ζημιές. Η κοινότητα όμως φρόντισε το 1955 για την ανοικοδόμηση νέου ναού, κοντά στη καταστραφείσα εκκλησία, όπου διατηρείται μέχρι και σήμερα.

Αρχιτεκτονικά είναι κτισμένη σε βασιλικό ρυθμό μετά τρούλου και έχει την άνεση να φιλοξενήσει μέχρι και τριακόσιους πιστούς.
Εξωτερικά είναι πετρόκτιστη και ο περίβολος μεγάλος, άνετος και φραγμένος με περιτοίχισμα, επενδυμένο με διακοσμητική πέτρα. Με την συμβολή των κατοίκων της κοινότητας, πρόσφατα το δάπεδο του περιβόλου πλακοστρώθηκε. Το καμπαναριό του ναού πετρόκτιστο ψηλό καμαρωτό, εφαπτόμενο επί του ναού και βρίσκεται στην δυτική πλευρά της εκκλησίας. Εσωτερικά η εκκλησία διαθέτει ένα μαρμάρινο εικονοστάσι, όπου πλαισιώνεται με τις φορητές παλιές εικόνες των αγίων. Μερικές από τις εικόνες στο εικονοστάσι, φαίνεται να χρονολογούνται. Αυτές είναι, η θαυματουργός εικόνα της Παναγίας Θεοτόκου, του Ιωάννη Προδρόμου και μερικές άλλες, οι οποίες μεταφέρθηκαν από την καταστραφείσα παλιά εκκλησία. Η εκκλησία είναι επίπεδη εσωτερικά και δεν διαθέτει γυναικωνίτη.

Σήμερα με την συμβολή των κατοίκων, έχει συσταθεί πρόγραμμα αγιογράφησης του ναού. Όλοι οι κάτοικοι με δική τους πρωτοβουλία συνεισφέρουν οικονομικά, για την παράσταση αγιογράφησης που επιθυμούν, για να αγιογραφηθεί σιγά-σιγά ολόκληρος ο ναός.

Στο προαύλιο της εκκλησίας υπάρχει αίθουσα εκδηλώσεων, δωρεά του ζεύγους Νεφέλης και Σταμάτη Μενελάου.

Από τα παλαιότερα χρόνια και συνεχίζει μέχρι τις μέρες μας, να υπάρχει μεγάλος σεβασμός και ευλάβεια, στην αφιερωμένη και θαυματουργή εικόνα της Παναγίας Χρυσελεούσας, αφού μετά από παρακλήσεις που γινόντουσαν, ιδιαίτερα σε καιρούς ανομβρίας η Παναγία ήταν πάντοτε στο πλευρό της κοινότητας.

Την Παναγία Χρυσελεούσα, η κοινότητα Τσάδας γιορτάζει με λιτάνευση της άγιας εικόνας, στις 8 Σεπτεμβρίου, μέρα της γέννησής της.

Εξωκλήσια

Εξωκλήσι Αγίας Μαρίνας

Νέο εξωκλήσι που κτίστηκε το 1954 από δωρεά της Μαρούλας Ομήρου Δημητριάδη, κατοίκου της κοινότητας. Είναι μικρό εκκλησάκι και βρίσκεται στα δυτικά του χωριού. Βρίσκεται κτισμένο υπερυψωμένα από το επίπεδο της γης και εξωτερικά είναι ασπρισμένο. Είναι απέριττο ξωκλήσι και εσωτερικά επίπεδο. Δεν διαθέτει γυναικωνίτη παραμόνο μερικές πρόσφατες εικόνες επάνω στο απλό ξύλινο εικονοστάσι του. Λειτουργείται δυο φορές τον χρόνο. Η κοινότητα Τσάδας την Αγία Μαρίνα γιορτάζει στις 17 Ιουλίου.

Εξωκλήσι Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης

Νεόκτιστο ξωκλησάκι των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης, κτισμένο από το 1970. Κτίστηκε από εισφορές τόσο των κατοίκων του χωριού, όσο και άλλων δωρητών. Είναι μικρό μονόχωρο καμαροσκέπαστο και έχει την άνεση να φιλοξενήσει γύρω στους πενήντα πιστούς. Βρίσκεται στα ανατολικά του χωριού. Εξωτερικά είναι ασπρισμένο και πρόσφατα κατασκεύασαν κτιστό καμπαναριό. Στο εσωτερικό του, το εικονοστάσι του ναού είναι ξύλινο, απλό, με λιγοστές άγιες εικόνες. Πριν από περίπου δέκα χρόνια το εκκλησάκι συντηρήθηκε και πάλι. Τους Αγίους Κωνσταντίνο και Ελένη, η κοινότητα Τσάδας, γιορτάζει στις 21 Μαΐου, με πανηγύρι στο προαύλιο του εξωκλησιού.

Εξωκλήσι Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης (Αγίασμα)

Είναι ένα εκκλησάκι πρόσφατα κτισμένο (1995) από το ζεύγος Άννας και Βάσου Δημητρίου. Βρίσκεται έξω από το χωριό, στους πρόποδες ενός μικρού βουνού. Λένε πως παλαιότερα, εκεί στο βουνό βρισκόταν μια σπηλιά, που στο εσωτερικό της υπήρχαν σταλακτίτες και το αγίασμα.

Περίπου το 1980 από κακοκαιρία, το βουνό έσκασε και η είσοδος έκλεισε. Η Αγία Ελένη οραμάτησε την Άννα Δημητρίου, φέροντάς την στο βουνό, αλλά δεν τα κατάφερνε να μπει στη σπηλιά. Θεώρησε λοιπόν η γυναίκα αυτή, πως έπρεπε να ανοίξει ξανά την είσοδο αυτή προς το αγίασμα. Έξω ακριβώς από αυτή τη σπηλιά λοιπόν, έκτισε το εκκλησάκι το οποίο και αφιέρωσε στους Αγίους Κωνσταντίνο και Ελένη. Το εκκλησάκι συγκοινωνεί, μέσω μιας μικρής στοάς, με την σπηλιά όπου βρίσκεται το Αγίασμα και η εικόνα της Αγίας Ελένης. Πολλοί πιστοί οι οποίοι επισκέφτηκαν το εξωκλήσι, ανάφεραν ότι ενώ βρίσκονταν εντός της στοάς, οι σταλαγμίτες οι οποίοι βρίσκονται εκεί, έτρεχαν Αγίασμα.

Γύρω από το εξωκλήσι φύτεψαν κυπαρίσσια. Ο αυλόγυρος μεγάλος, άνετος και πλακοστρωμένος. Είναι καμαροσκέπαστο με κεραμίδι στη στέγη. Το εκκλησάκι είναι μικρό και ασπρισμένο στο εξωτερικό του.